Rize Bezi

Kultur, insanoglunun el becerisi ile zekāsının yaratıcı gucu arasındaki diyalogudur. Rize bezi de Rize de yasayan kulturun dıs yansımasıdır. Ozgun dokuma tezgahı yoreye has, yorenin kulturunu ince bir uslūpla yansıtan  desenleri, insanların gunluk hayattaki ihtiyaclarını karsılaması ile Rize yoresinin meydana getirdigi kulturel–ekonomik bir faaliyettir. Rize bezi kulturel bir urun olmanın yanı sıra ekonomik degeri olan bir urundur.

Cay oncesi iklimin uygun olmasının sonucu kenevir ekiminin Rize de genis alanlarda yapıldıgını gormekteyiz. Kenevirden yapılan kendir ipi uretimi de yaygın, Rize bezi ya da ilin adıyla anılan  Rize Bezi cay oncesi Rize ekonomisine katkı saglayan geleneksel bir urun olmustur.

Kendir, yurdumuzun bir cok bolgelerinde yetisen sınai  bir bitkidir. Elyafı dısında, tohumundan da yag uretimi yolu ile faydalanır. Genellikle kendir elyafından halat, ip, sicim uretilir; iklimi sayesinde ise Rize de yetiseninden elde edilen liflerden gayet ince  iplik bukulebilmekte ve bununla da gayet ince, nefis bezler dokunabilmektedir.

Rize ikliminin az gunesli ve cok yagmurlu olusu, liflerin sertlesmesine engel olmaktadır. Kastamonu'dakinin halat yapımına, Rize'dekinin ince iplik ve bez dokumasına yararlı olusu, bundan dogmaktadır.

Rize ırmak ve dere sularında fazla oranda ozonun varlıgı, kasarlamada bezlerin beyazlatılmasında onemli rol oynamaktadır. Bazen beyazlatma, deniz suyunda varolan klor sayesinde sahilde de yapılmaktaydı. Rize suları kirec tenoru olcegi 4 dereceden dusuk oldugundan bu nitelik de uretiminden onemli rol oynamaktadır.
 

Birinci Cihan harbinden once, Rizede, genis olcude 200 ton cevresinde Rize bezi dokunurdu. o gunlerin sartlarına gore uluslararası onem tasıyan bir uretim dalıydı.
 

Kendir elyafından dokunan bu bez, Arap ulkelerinin ragbet ettigi bir ic giyim bezi idi. Rizeli  bir cok aile feritiko ticaretini kendine is edinmisti. Eski donemde Rizeli kadınların el emegiyle gerceklestirdikleri bu sanat Rize ekonomisine kucuk capta da olsa  katkıda bulunuyordu. Kadınlar tarafından tarlalrın ozellikle sulanabilir kısmında ekilip yetistirilen kendirin lifleri cok yumusaktır. Bu lifler  once suya batırılarak yumusatılır, sonra elde egirilerek ince iplik haline  getirilir.  Saha sonra da o donemde İngiltere'den ithal edilen Water cinsi pamuk ipligi ile el tezgahlarında dokunarak bez haline getirilirdi. Ham kendirin rengini agartmak icin, deniz kenarındaki cakıllar uzerine serilen bu bezler sık sık deniz suyuyla ıslatılarak guneste kasarlanmaya tabi tutulurdu. Bu bez ince, aynı zamanda dayanıklı ve saglamdı. bundan yapılan ic camasırı, vucudun terini emip tezden kurutalabildigi icin icin Arap ulkelerinde varlıklı kisilerin, seyhlerin aradıgı bir meta olurdu.

1960'lı yıllarda, cayın Rize'ye gelmesinden once Rize'de hemen her evde bir feretiko tezgahı bulunuyordu. Bugun Rize'de cay ekili olan alanlar bu tarih oncesinde iplik elde etmekte kullanılan kendirle kaplı idi. Kendir bitkisinden ip cıkarma isleminin oldukca zor ve zahmetli oldugunu soyler yaslılar...  Soyle ki Nisan ayının ortalarına dogru mısır ekimiyle birlikte humuslu topraga ekilen kenevir tohumları Agustos ortalarına dogru bir bucuk-iki metreye ulasınca hasat edilir. Hasat edilen kendir agacları birkac gun kabuklarının gevseyip soyulmaya musait hale gelmesi icin yagmura bırakılır. Rize'nin nemli ve yagıslı iklimi keneviri istenilen hale getirmeye musaittir. Guneste agarıp yagmurda gevseyen cubuklar soyulduktan sonra her koyde bir yada iki tane bulunan tokmaklarda dovulur.Sonra taraktan gecirilip ip halini alır. İp haline getirilen kendir liflerinin sarılması icin cıkrık kullanılır. İplerin yumaklanmasıyla cozguler hazırlanıp hazırlanan cozgulerle feretikonun ozel tezgahında dokunup bez haline getirilir. Olusturulan bu beze feretiko  denir. Kumas, kalitesi, saglıklı olması ve zarafetiyle gerek giyim alanında, gerekse uzerine isleme yapılmak suretiyle kullanıla gelmektedir.