Tulum
Kafkasya'dan Turkiye'ye geldigi soylenir. Tulumla
oynanan oyunlar daha ziyade Hemsin yoresinde
gelismistir. 20 veya daha fazla oynanan oyunlarda
oyunu idare eden bir kisi vardır. Tuluma bazı
yorelerimizde Gada denilmektedir. Genellikle yol
havalarında ve dugunlerde calınan bu yoresel alet
simdilerde artık coskulu senliklerin tumunde
calınmaktadır.
Yapımı:
Keci yavrusunun derisinden yapılır. Oglak derisi butun olarak
cıkarıldıktan sonra hasır denilen ilaclama ve kurutma islemlerine
tabi tutularak, delik kısımları tıpalanıp baglanır.Calgı kısmına nav
adı verilir. "L" biciminde simsir veya dut agacından ici oyularak
hazırlanır. İcine ses getirecek kamıs dalından hazırlanmıs esit
sesli, iki adet duduk yerlestirilir. Nav'ın karsılıklı beser deligi
mevcuttur. Tuluma doldurulan hava sıkıstırılarak nav kısmından
dısarı cıkması saglanır.
Navın icine yerlestirilen zurna
7-8 cm. uzunlugundave esit sesli olarak iki tane olur. Zurna kamısın
ince kısmından hazırlanır.İyice kurumus kamıstan kesilerek bir ucu
kapatılır. Hemen altından baslayarak kapak olacak sekilde 2-3 cm
kesilir. Kapak kısmı inceltilerek uflenince titreyecek hale
getirilir. Sesleri esit yaptıktan sonra beraberce nav'a takılır.
Balmumu ile hava almayacak sekilde kapatılır. Uflenince hava sadece
acılan kapagın altından gecer. Bu esnada kapak titresir ve uyumlu
ses meydana gelir.
Tulum Ezgileri
Polatın
Rizesi, Abtinin Rizesi, Cinciva Rizesi, Sık Rize, Eski Cano, Yeni
Cano, Seydioglu, Tumasoglu, Apso, Cariska, Anzer, Paakcur, Amlakit,
Samistal, Yali, Dumli, Anco, Mamudoglu, Kotuna, Xhant, Hemsin,
Yuksek Hemsin, Memedina, Bakoz, Kackar, Xhevek, Kêmêr, Cift Ayak,
Papilat, Dereci